Aşgabatda geçirilen Türkmenistanyň 2026-njy ýyldaky Maýa goýum forumynda BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysynyň edarasynyň ykdysatçysy Wladimir Waletka BMG-niň metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça teklip edilýän Bilelikdäki maksatnamasyny tanyşdyrdy.
Çykyş edijiniň sözlerine görä, teklip edilýän çemeleşme metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça mümkinçilikleri bitewi milli maýa goýum taslamalarynyň bukjasyna birleşdirmegi göz öňünde tutýar. Bu iş zyňyndylary ýüze çykarmagy we ölçemegi, taslamalary deslapky seljermegi we ileri tutulýan ugurlary kesgitlemegi, inženerçilik-tehniki we maliýe-ykdysady esaslandyrmalary taýýarlamagy, zyňyndylary azaltmak çärelerini durmuşa geçirmegi hem-de netijeleri garaşsyz tassyklamagy öz içine alýar. Soňra her bir taslama üçin milli we täjirçilik maýa goýumlarynyň, hyzmatdaşlaryň grantlarynyň, ýeňillikli maliýeleşdirmegiň, gazanylan netijelere esaslanýan tölegleriň we talaplara laýyk gelýän ýagdaýynda uglerod maliýeleşdirilişiniň iň amatly utgaşmasy saýlanyp bilner.
Çykyş eden hünärmeniň nygtamagyna görä, zyňyndylaryň azaldylmagy ygtybarly ölçelen, hasabat berlen we garaşsyz tassyklanan ýagdaýynda uglerod maliýeleşdirilişi goşmaça maýa çeşmesi bolup biler. Ol milli maýa goýumlarynyň, kompaniýalaryň öz serişdeleriniň we adaty karzlaşdyrmagyň ornuny tutman, olaryň üstüni ýetirýär.
Bilelikdäki maksatnamanyň esasy ýörelgeleri hökümetiň ýolbaşçylygy we milli eýeçilik diýlip görkezildi. BMG-niň düzümleri we ýöriteleşdirilen hyzmatdaşlar utgaşdyrylan tehniki, hukuk, taslama maliýeleşdirilişi we dolandyryş goldawyny bererler. Halkara maliýe edaralary we howa boýunça maliýeleşdiriş hyzmatdaşlary biri-birinden üzňe başlangyçlaryň deregine, ileri tutulýan milli taslamalaryň bitewi bukjasynyň çäginde gatnaşyp bilerler.
Bellenilişi ýaly, zerur tehniki binýat hem kemala gelýär. BMG-niň içerki utgaşdyryş maglumatlaryna görä, Metan barada duýduryş we dessine çäre görmek ulgamynyň (MARS) habarnamalaryndan soň zyňyndylary azaltmak boýunça göni çäreleriň sekiz ýagdaýy hasaba alyndy we olaryň netijeleri ygtybarly tassyklanyldy. Maksatnamanyň esasyny düzýän tehniki seljermä laýyklykda, nebit-gaz pudagynda 2023-nji ýyldaky metan zyňyndylary 4,3 million tonna barabar diýlip bahalandyryldy. Olary 30 göterim azaltmagy goldamak üçin deslapky maýa goýum zerurlygy takmynan 850 million ABŞ dollaryny düzýär.
Sebitden mysal hökmünde Özbegistan görkezildi: 2024-nji ýylda Bütindünýä banky tarapyndan goldanylýan iCRAFT maksatnamasynyň çäginde ýurt zyňyndylaryň garaşsyz tassyklanan 500 müň tonna azaldylmagy üçin 7,5 million ABŞ dollaryny aldy.
Ileri tutulýan, soňundan puşman etmäge esas döretmeýän çäreleriň hataryna iri taslamalara baha bermek we olary durmuşa geçirmegiň yzygiderliligini kämilleşdirmek, has gysga möhletli kiçi taslamalara maýa goýmak, elektrik torlaryny döwrebaplaşdyrmak we ýitgileri azaltmak, metan zyňyndylaryny ölçemek, hasabat bermek we tassyklamak, syzmalary ýüze çykarmak we düzetmek, şeýle hem başarnyklary, hünär ukyplaryny we önümçilik-üpjünçilik zynjyrlaryny ösdürmek arkaly ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak girýär.
«Maksat diňe bir uglerod kreditlerini satmakdan ybarat däl. Esasy maksat — ölçäp bolýan zyňyndylary azaltmak energetika pudagyny döwrebaplaşdyrmak üçin maýa goýumlaryna öwürmekdir» diýip, Wladimir Waletka belledi.
