744036, Türkmenistan, Aşgabat ş. Arçabil şaýoly, 56-njy jaýy
Pähim-paýhas ummany
Magtymguly Pyragy
Pähim-paýhas ummany
Magtymguly Pyragy
Biz barada

 «TÜRKMENGAZ» DÖWLET KONSERNI

«Türkmengaz» döwlet konserni dünýäde iri energetika kärhanalaryň biri bolmak bilen, onuň işleri tebigy gazy gözlemek, çykarmak, taýýarlamak, akdyrmak we gaýtadan işlemek ýaly ugurlary gurşapalýar.

Tebigy gazyň baý gorlaryna eýe bolan Türkmenistan bu ugurda dünýäde dördünji orny eýeleýär. Ägirt uly energetika kuwwatyna eýe bolmak bilen, ýurdumyz dünýä bazarlaryna ekologiýa taýdan arassa ýangyjy ugratmagyň köpugurly düzümini yzygiderli kemala getirýär, gaz pudagynda amala aşyrylýan taslamalar sebitde we dünýäde energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde uly orun eýeleýär.

Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaý gaz geçirijisi munuň aýdyň mysaly bolup, onda müňlerçe ýyllaryň dowamynda Ýewraziýanyň halklaryny birleşdirip, Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek pikiri öz beýanyny tapdy. Döwletara ulgam üç ugurdaş şahalary (A,B we C) öz içine alyp, olaryň her biriniň uzynlygy 1830 kilometre barabardyr. Merkezi Aziýadan gelip gowuşýan gaz HHR-iň 22 welaýatynyň we awtonom etraplarynyň ilatyna berilýär, olaryň sany 500 million adamdan hem geçýär.

Gazgeçirijiniň 2009-njyýylyň dekabrynda işegirizilen wagtyndan bäriTürkmenistandan Hytaýa tebigy gazyň 260 milliard kubmetrinden gowragy ugradyldy. Döwletara ylalaşyklaryna laýyklykda, geljekdetürkmen gazynyň HHR-e iberilýän mukdaryny bir ýylda 65 milliard kubmetre çenIi artdyrmak üçin, gaz geçirjisiniň D şahasy gurlar.

Ýene-de bir strategiktaýdan möhüm başlangyç Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy bolup, onuň umumy uzynlygy 1840 kilometrden gowrakdyr, geçirijilik ukyby bolsa, bir ýylda gazyň 33 milliard kubmetrinedeň bolar.

Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, Günorta-Gündogar Aziýanyň ýurtlaryna tebigy gazy uzak möhletleýin akdyrjak täze energetika ulgam sebitiň ykdysady taýdan ösmegine kuwwatly itergi berip, durmuş, ynsanperwer häsiýetli meseleleri çözmäge, parahatçylygy we durnuklylygy berkitmäge ýardam eder.

2018-nji ýylyň martynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde kabul edilen ýörite Kararnama bu taslamanyň ähmiýetini tassyklaýar. TOPH-yň gurulmagyny ençeme döwletler, şeýle hem halkara maliýe edaralary goldaýarlar.

Häzirki wagtda «Türkmengaz» döwlet konserni tarapyndan “Döwletabat-Derýalyk"gaz geçirijisi arkaly Russiýa Federasiýasyna türkmen tebigy gazy akdyrylýar. Şeýle hem türkmen tebi­gy gazyny “Körpeje-Gurtguýy" we “Döwletabat-Hangeran" gaz geçirijileri arkaly günorta tarapa ugratmak üçin hem tehniki mümkinçilikler bar.

2015-nji ýylda “Gündogar-Günbatar"gaz geçirjisi işe girizildi, ol ýurdumyzyň ähli gaz geçirijilerini bir bitewi ulgama birleşdirdi. Netijede Türkmenistanyň gündogarynda ýerleşen tebigy gazyň iri känlerinden “Döwletabat" “Ýaşlar" “Galkynyş" ýataklaryndan gazy Balkan welaýatyna akdyrmaga mümkinçilik döredi. Mundan başga-da,“Gündogar-Günbatar"gaz geçirjisi türkmen energiýa serişdelerini Hazar deňziniň üsti bilen halkara bazarlaryna ugratmak üçin ulanylyp bilner.

Hazarüsti gaz geçirjisiniň taslamasy hem gün tertibinden aýrylmaýar. Hazar deňziniň hukuk derejesi hakynda Konwensiýa gol çekilenden soňra, türkmen “mawy ýangyjyny" Ýewropanyň bazarlaryna ugratmagyň usulyny işläp taýýarlamak maksady bilen, bu ugurda geçirilýän işler giň gerime eýe boldy.

Dünýäde iri “Galkynyş" gaz känini senagat taýdan özleşdirmek işleri batly depginlerde dowam edýär, onuň gorlary “Ýaşlar" we“Garaköl" ýataklary bilen umumylykda 27 trillion kubmetre golaý mukdarda kesgitlenildi. Bu ýerde umumy kuwwaty bir ýylda "mawy ýangyjyň" 30 milliard kubmetrine deň bolan gazy gaýtadan işleýän toplumlaryň üçüsi ulanylmaga berildi. Meýdany 4 müň inedördül kilometrden gowrak bolan gaz ýatagynda ulanyş guýularyň her birinden ortaça bir gije-güdizde çykarylýan tebigy gazyň möçberi 2 million kubmetrine barabardyr.

Mundan başga-da bir ýylda harytlyk gazyň 10 milliard kubmetrini öndürýän zawodyň deslapky tehniki taslamasyny ýerine ýetirmek üçin “Mitsubishi Corporation" ýapon kompaniýasy bilen şertnama baglaşyldy, ony “Galkynyş" gaz känini özleşdirmegiň nobatdaky tapgyrynyň çäklerinde gurmak meýilleşdirilýär.

Hytaýyň milli nebitgaz kompaniýasy (CNPC) bilen netijeli hyzmatdaşlyk ýola goýuldy, ol önümi paýlaşmak hakynda şertnamanyň esasynda Merkezi Aziýa-Hytaý transmilli gaz geçirijisi üçin çig mal çeşmeleriniň birine öwrülen “Bagtyýarlyk" şertnamalaýyn çäkde ýataklary işläp taýýarlaýar. Amyderýanyň sag kenarynda geçirilen seýsmiki barlaglar, gözleg we ulanyş guýularynyň burawlanmagy bu ýerde gazyň uly gorlaryny ýüze çykarmaga mümkinçilik berdi.

Hazar deňziniň türkmen bölegindäki ýataklary özleşdirmek bilen hem uly mümkinçilikler baglydyr. Häzire çenli bilermenler onuň gorlaryny nebitiň we kondensatyň 12,1 milliard tonnasy, şeýle hem gazyň 6,1 trillion kubmetri möçberde kesgitlediler.

Häzir bu ýerde «Türkmengaz» döwlet konserniniň hyzmatdaşy “Petronas Garigali (Türkmenistan) Sdn.Bhd" (Malaýziýa) kompaniýasy işleýär, ol “Blok-1" şertnamalaýyn çäkde uglewodorodlary işläp taýýarlaýar. Goýlan maýa goýumlaryň umumy möçberi 11 milliard dollara deňdir. Häzir “Magtymguly" we “Diýarbekir" ýataklarynda nebit, gaz we kondensat güýçli depginlerde gazylyp alynýar. Şeýle hem “Garagol Deňiz" ýatagynyň günbatar böleginde buraw işleri geçirilýär.

Türkmenistanyň gaz senagatyny mundan beýläk-de ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda gazhimiýa öndürýän iri önümçilikleri döretmek işi bar.

Olar senagatda, gurluşykda, ulaglarda, oba hojalygynda ulanylýan önümleriň ýüzlerçe görnüşlerini, şeýle hem durmuşda ulanylýan dürli harytlary öndürmek üçin esasy düzüm bolup durýar.

2018-nji ýylyň oktýabrynda Balkan welaýatynda Gyýanly şäherçesinde polimer zawody ulanylmaga berildi, ol «Türkmengaz» döwlet konserniniň buýurmasy esasynda “Hyundai Engi­neering Co, Ltd" we “LG International Corp"(Koreýa Respublikasy),“TOYO Engineering Corporation" (Ýaponiýa) kompaniýalary tarapyndan guruldy.

Toplumyň taslama kuwwatlyklaryna laýyklyda, birýylda tebigygazyň 5 milliard kubmetrini gaýtadan işlemäge weýokary dykyzlykdaky polietileniň 386 müň tonnasyny, polipropileniň 81 müň tonnasyny öndürmäge mümkinçilik berýär. Bu ýerde “TOYO Engineering Corporation" (Ýaponiýa) “Lummus Techno­logy INC." (ABŞ), “Ineos Sales (UK) Limited" (Beýik Britaniýa), “Grace Technologies, INC" (ABŞ) kompaniýalarynyň tehnologiýalary ulanylýar.

Abraýly halkara guramalarynyň Ýulius Kun adyndaky institutynyň (Germaniýa), Paul Şerrer institutynyň (Şweýsariýa) hem-de Sagdyn daşky gurşaw gaznasynyň (ABŞ) Sertifikatlary taslamanyň täzeçilligini we daşky gurşaw üçin howpsuzlygyny tassyklaýar.

Zawodda polietileniň 7 görnüşini we polipropileniň 5 görnüşini öndürmek işi özleşdirildi, olardan tehniki we durmuş maksatly önümleriň dürli görnüşlerini öndürýärler. Olar Türkmenistanyň döwlet haryt-çig mal biržasynyň üsti bilen dünýäniň onlarça döwletine satylýar.

2019-njy ýylyň iýunynda Ahal welaýatynda tebigy gazdan benzin öndürýän dünýäde ilkinji zawodyň ulanylmaga berilmegi şanly waka öwrüldi. Naýbaşy döwrebap senagat toplumy «Türkmengaz» döwlet konserniniň hem-de “Kawasaki He­avy Industries Ltd." (Ýaponiýa) we “Rönesans Endüstri Tesisleri Inşaat Sanaýi ve Ticaret A.Ş" (Türkiýe) kompaniýalarynyň konsorsiumynyň bilelikdäki tagallalary bilen bina edildi.

Bu ýerde her ýylda “mawy ýangyjyň" 1 milliard 410 million kubmetri gaýtadan işlenilýär hem-de ýokary ekologiýa talaplaryna kybap gelýän ECO - 93 benziniň 600 tonnasy, suwuklandyrylan gazyň 115 müň tonnasy öndürilýär.

Senagat toplumy “Tebigy gazdan sintetik benzin öndürýän dünýäde ilkinji zawod" hökmünde Ginnessiň rekordlar kitabyna girizildi, şeýle hem Şweýsariýanyň federal tehnologik institutynyň “Innowasion tehnologiýalary" hem-de Daşky gurşawy goraýyş gaznasynyň (ABŞ) ekologiýa taýdan arassa atly Sertifikatlaryna mynasyp boldy.

“GTG" (gas to gasoline) taslamasy Daniýanyň “Holdor Topsoe" kompaniýasynyň işläp taýýarlan TIGAS tehnologiýasyna esaslanyp, ol ýokary netijeli katalizatorlar bilen utgaşyklykda energiýa harajatlary az bolan hem-de daşky gurşawa zyýanly täsiri pes bolan ýokary hilli benzini öndürmäge mümkinçilik berýär. Bu tehnologiýa “Nebit we gaz" ugry boýunça inžener-himiýaçylar instituty (Beýik Britaniýa) tarapyndan esaslandyrylan “IchemE Global Awards 2019" halkara baýragyna mynasyp boldy.

ECO - 93 ýangyjy ulanylanda, awtomobilleriň işläp çykarýan gazlarynda kükürdiň oksidleriniň mukdary 50 esse azalýar, azotyň oksidleri 5 esse, uglerodyň oksidi 2 esse we uglewodorodlaryň oksidi 20 göterim peselýär, bu bolsa, zyýanly gazlaryň howa zyňylmagyny epesli azaltmaga mümkinçilik berýär. Mundan başga-da, awtomobilleriň hereketlendirijilerinde emele gelýän ýanyk azalýar, bu bolsa olaryň hyzmatynyň tehniki möhletini 2 esse uzaldýar.

Şeýlelikde, Ahaldaky zawod önümçilikleriň dünýä tejribesinde iň innowasion görnüşi bolup durýar. Şondan ugur almak bilen, şeýle toplumyň ýene-de birini gurmak meýilleşdirilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2019-njy ýylyň oktýabrynda Ýaponiýa amala aşyran iş saparynyň çäklerinde «Türkmengaz» döwlet konserniniň hem-de “Ka­wasaki Heavy Industries Ltd." we “Sojitz Corporation" kompaniýalar toparynyň arasynda degişli Ähtnama gol çekildi.

Geljekde täze gazhimiýa toplumlaryny, şol sanda polietilen we polipropilen, kauçuk we polistirol, poliwinilasetat, metanol hem-de beýleki gazhimiýa önümlerini öndürýän toplumlary ýurdumyzyň her bir welaýatynda gurmak meýilleşdirilýär.

Şeýlelikde, Türkmenistanyň tebigy gazyny has düýpli we toplumlaýyn gaýtadan işlemegi ileri tutup, dünýäniň energetika bazarynda energiýa serişdelerini ugradýan döwlet hökmünde ornuny berkitmek bilen çäklenmän, eýsem, energetika eksportynyň harytlyk düzümini diwersifikasiýalaşdyrmagyň, halkara hyzmatdaşlygynyň täze görnüşlerini işjeň ösdürmegiň hasabyna oňa gatnaşmagynyň häsiýetini hil taýdan oňyn üýtgetmägeoňat mümkinçilikleri bar.

"TÜRKMENGAZ"
EDARAMYZ BILEN TANYŞ BOLUŇ!