Halkara energetika kompaniýalarynyň uzak möhletleýin üstünlikli işi diňe bir wagt görkezijisi bilen däl, eýsem üýtgeýän bazar şertlerine uýgunlaşmak, täze tehnologiýalary ornaşdyrmak, önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrmak we hyzmatdaş ýurtlar bilen durnukly gatnaşyklary ösdürmek ukyby bilen kesgitlenilýär. Malaýziýanyň öňdebaryjy energetika kompaniýasy «PETRONAS»-yň Türkmenistandaky 30 ýyllyk iş tejribesi hem şeýle çemeleşmäniň aýdyň mysaly bolup durýar. Bu barada «Türkmenistan: Altyn asyr» elektron gazeti habar berdi.

«PETRONAS» Türkmenistanda işine 1996-njy ýylda Hazar deňziniň türkmen bölegindäki «Blok-I» taslamasy boýunça Önümi paýlaşmak hakyndaky Ylalaşygyň çäklerinde başlady. Şondan bäri kompaniýanyň işiniň gerimi diňe bir gözleg we gazyp alyş işleri bilen çäklenmän, eýsem deňiz infrastrukturasyny ösdürmek, gazy gaýtadan işlemek, tehnologiýalary ornaşdyrmak, işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak we tejribe alyşmak ýaly ugurlary hem öz içine aldy.

Köp ýyllaryň dowamynda döredilen önümçilik binýady häzirki döwürde täze ösüş mümkinçiliklerini açýan möhüm maýa goýum platformasyna öwrüldi. Dünýä energetika pudagynda netijelilige, sanlylaşdyrmaga, önümçilik çykdajylaryny azaltmaga we ekologiýa görkezijilerini gowulandyrmaga aýratyn üns berilýän şertlerde, «PETRONAS»-yň Türkmenistandaky tejribesi hyzmatdaşlygyň täze tapgyry üçin ygtybarly esas döredýär.

«Blok-I» taslamasynyň durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň Hazar deňzindäki uglewodorod serişdelerini özleşdirmek boýunça uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň möhüm bölegine öwrüldi. Kompaniýanyň geologiýa-gözleg işleri netijesinde 1998-nji ýylda «Magtymguly» gaz käniniň, 1999-njy ýylda bolsa «Diýarbekir» nebit käniniň üsti açyldy. «Diýarbekir» käninde ilkinji nebit 2006-njy ýylyň maý aýynda alyndy.

Wagtyň geçmegi bilen bu taslama diňe bir känleri özleşdirmek bilen çäklenmän, deňiz platformalaryny, turba geçiriji ulgamlary, eksport infrastrukturasyny we kenarýaka önümçilik desgalaryny öz içine alýan giň energetika zynjyryny döretdi.

Bu ulgamyň möhüm bölekleriniň biri Gyýanlydaky gazy gaýtadan işleýän zawod we kenarýaka gaz terminalydyr. Deňiz desgalary bilen utgaşyp, olar Türkmenistanyň Hazar deňzindäki serişdelerini täjirçilik taýdan özleşdirmäge mümkinçilik berýän bitewi önümçilik ulgamyny emele getirýär.

Şonuň üçin «PETRONAS»-yň goşandyna diňe bir aýry-aýry ýataklaryň özleşdirilmegi hökmünde däl, eýsem deňiz energetika aktiwleriniň töwereginde döredilen giň önümçilik ekoulgamy hökmünde baha bermek bolýar.

Otuz ýyllyk tejribeden soň «Blok-I» taslamasynyň ösüş mümkinçilikleri ilkinji gözleg döwründäkiden düýpgöter tapawutlanýar. Häzirki wagtda esasy maksat täze önümçilik binýadyny döretmekden has köp, eýýäm döredilen aktiwleriň netijeliligini ýokarlandyrmakdan we olaryň mümkinçiliklerini doly peýdalanmakdan ybaratdyr.

«PETRONAS Carigali (Turkmenistan) Sdn Bhd» kompaniýasynyň ýolbaşçylygynyň bellemegine görä, «Blok-I» taslamasy Türkmenistandaky işleriň möhüm binýady bolup galýar. Geljekki ösüşde howpsuz önümçiligi üpjün etmek, hereket edýän desgalaryň işjeňligini ýokarlandyrmak we goşmaça gymmatlyk döredýän tehnologiýalary ulanmak esasy ugurlar hökmünde kesgitlenýär.

Bu ugurda geljekki maýa goýumlar diňe bir täze infrastruktura bilen çäklenmän, eýsem aktiwleriň bitewiligini goramak, sanly çözgütleri ulanmak, önümçilik proseslerini kämilleşdirmek we çykdajylary azaltmak ýaly ugurlary hem öz içine alýar.

«PETRONAS»-yň Türkmenistandaky ösüş strategiýasynda tehnologiýalaryň orny barha ýokarlanýar. «PC(T)SB Technology Day 2024» çäresinde hödürlenen bäş ýyllyk tehnologiýa ýol kartasy täze çözgütleri önümçilik işlerine ulgamlaýyn ornaşdyrmagyň ugurlaryny kesgitledi.

Deňiz ýataklarynda önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin maglumat tehnologiýalary, awtomatlaşdyryş, uzak aralykdan gözegçilik ulgamlary we aktiwleri dolandyrmagyň häzirki zaman usullary möhüm ähmiýete eýe bolýar. Şeýle çözgütler önümçiligiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga, töwekgelçilikleri azaltmaga we ykdysady netijeliligi güýçlendirmäge mümkinçilik berýär.

Şeýle hem kompaniýa zyňyndylary azaltmak, energiýa netijeliligini ýokarlandyrmak we durnukly ösüş ýörelgelerini önümçilik işlerine ornaşdyrmak boýunça çäreleri hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryna goşýar. Häzirki döwürde energetika serişdeleriniň bäsdeşlige ukyplylygy diňe önümçilik möçberi bilen däl, eýsem ekologiýa görkezijileri we önümçiligiň netijeliligi bilen hem kesgitlenýär.

«PETRONAS»-yň Türkmenistandaky işiniň möhüm ugurlarynyň biri hem milli hünärmenleriň ösdürilmegidir. Häzirki wagtda Türkmenistanyň raýatlary kompaniýanyň işgärleriniň esasy bölegini düzýär. Köp ýyllaryň dowamynda türkmen hünärmenleri halkara tejribesini öwrenmek, hünär derejesini ýokarlandyrmak we täze tehnologiýalary özleşdirmek mümkinçiliklerine eýe boldular.

Kompaniýa şeýle hem «Universiti Teknologi PETRONAS»-da türkmen talyplarynyň bilim almagyna, «INSTEP» merkezinde tehniki işgärleriň taýýarlanmagyna goldaw berdi. Bu işler diňe bir aýratyn taslamalaryň zerurlyklaryny üpjün etmek bilen çäklenmän, Türkmenistanyň energetika pudagynyň umumy hünär kuwwatynyň ösdürilmegine hem goşant goşýar.

Milli işgärleriň ýokary paýy halkara tejribesiniň ýerli önümçilik gurşawynda dowamly saklanmagyna mümkinçilik berýär. Şeýlelikde, bilimleriň we tehnologiýalaryň geçirilmegi hyzmatdaşlygyň möhüm ykdysady netijeleriniň birine öwrülýär.

«PETRONAS»-yň Türkmenistandaky 30 ýyllyk işi diňe bir kompaniýanyň taryhy däl, eýsem Türkmenistanyň energetika pudagynyň ösüş ýolunyň möhüm bölegidir. Bu hyzmatdaşlygyň dowamynda döredilen önümçilik infrastrukturasynyň, toplanan tejribäniň, hünärmenleriň taýýarlygynyň we tehnologiýa mümkinçilikleriniň utgaşmagy geljekki ösüş üçin berk esas döredýär.

Häzirki wagtda hyzmatdaşlygyň täze tapgyry diňe bir uglewodorod serişdelerini gazyp almak bilen çäklenmän, eýsem hereket edýän aktiwleriň mümkinçiliklerini giňeltmek, sanly tehnologiýalary ulanmak, ekologiýa netijeliligini ýokarlandyrmak we täze maýa goýum mümkinçiliklerini döretmek bilen baglydyr.

«PETRONAS»-yň Türkmenistandaky tejribesi halkara energetika hyzmatdaşlygynyň häzirki zaman nusgasyny görkezýär. Bu nusgada maýa goýumlar diňe bir önümçilik desgalaryna däl, eýsem tehnologiýalara, hünärmenlere we uzak möhletleýin ösüş mümkinçiliklerine gönükdirilýär.