Häzirki zaman global energetika binýadynda Türkmenistan özüni uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolan we sebitara hem-de dünýä möçberindäki energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde esasy geosyýasy we ykdysady hyzmatdaş hökmünde görkezýär. Ýer jümmüşindäki subut edilen tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýän ýurdumyzyň milli ykdysadyýetiniň durnukly ösüşinde nebitgaz toplumy esasy strategik sütün bolmagynda galýar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe döwlet Baştutanymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan energetika strategiýasy diňe bir çig maly gazyp almak we eksport etmek bilen çäklenmän, eýsem, nebitgaz çig malyny ýurt içinde çuňňur gaýtadan işlemäge, ýokary baha eýe bolan bäsdeşlige ukyply taýýar önümleri öndürmäge we dünýä bazarlaryna çykarmagyň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmaga gönükdirilendir.
Şu nukdaýnazardan, soňky ýyllarda ýurtda iri möçberli önümçilik we gazhimiýa toplumlarynyň, şol sanda dünýäde ilkinjileriň biri bolan Ahal welaýatyndaky tebigy gazdan sintetiki benzin öndürýän zawodyň hem-de Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň (TNGIZT) döwrebaplaşdyrylan desgalarynyň işe girizilmegi pudagyň hil taýdan täze derejä çykandygyny görkezýär. Bu döwrebap zawodlarda önümçilik prosesleri dünýäniň iň kämil, ekologiýa taýdan arassa we energiýa tygşytlaýjy tehnologiýalaryna esaslanyp, Euro-5 we beýleki ýokary halkara standartlaryna doly laýyk gelýän ECO-93 kysymly benziniň, suwuklandyrylan gazyň, uglewodorod plastmassalarynyň we polimerleriň önümçiligi ýola goýuldy. Önümçilik düzümleriniň bu hili kämilleşdirilmegi, Türkmenistanyň diňe bir energetika serişdelerini däl, eýsem taýýar harytlyk önümleri hem uly möçberlerde Ýewropa, Aziýa we Ýakyn Gündogar döwletlerine yzygiderli eksport etmäge şert döredýär we halkara söwda şertnamalarynyň binýadyny pugtalandyrýar.
Nebitgaz pudagynyň netijeliligini has-da ýokarlandyrmak we dünýäniň ösen ykdysady ulgamyna doly goşulyşmagyny üpjün etmek maksady bilen, häzirki döwürde önümçilik proseslerine sanly we intellektual tehnologiýalar giňden ornaşdyrylýar. Ýurdumyzda kabul edilen «Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň 2026 — 2028-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy» milli emeli aň strategiýasyny işläp taýýarlamagy we ony ýangyç-energetika toplumynyň ähli pudaklaryna kämil derejede integrasiýa etmegi göz öňünde tutýar. Täze innowasion programmalaryň we akylly ulgamlaryň kömegi bilen alynýan ýokary takyklykdaky geologik-geofiziki we seýmiki maglumatlar uglewodorod çig malynyň täze ýataklaryny we känlerini gözläp tapmakda, barlag-agtaryş guýularyny burawlamagyň takyklygyny artdyrmakda hem-de önümçilik çykdajylaryny düýpli tygşytlamaga mümkinçilik berýär. Munuň özi ýataklaryň geologik gurluşyny we uglewodorod ätiýaçlyklarynyň ýaýraýyş kanunalaýyklygyny has çuňňur öwrenmäge we guýularyň netijeli ulanyş möhletini uzaltmaga amatly şertleri döredýär.
Sanly intellektual ulgamlaryň we sensorlaryň magistral turbageçiriji ulgamlarda we eksport ugurlarynda giňden peýdalanylyşy halkara logistika we üstaşyr geçiriş zynjyrynyň howpsuzlygyny iň ýokary derejede kepillendirýär. Akylly turbageçiriji innowasiýalary energiýa serişdeleriniň akymyny wagt şertinde awtomatiki gözegçilikde saklamaga, tehniki näsazlyklary öňünden anyklamaga we ulanyş-ekspluatasiýa harajatlaryny minimizirlemäge kömek edýär, munuň özi bolsa halkara eksport şertnamalarynyň bökdençsiz we ygtybarly ýerine ýetirilmegini şertlendirýär. BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan Türkmenistanyň başlangyçlary boýunça energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi baradaky birnäçe Kararnamalaryň biragyzdan kabul edilmegi hem ýurdumyzyň dünýä energetika diplomatiýasyndaky eýeleýän belent ornuna we strategik başlangyçlaryna halkara jemgyýetçiligi tarapyndan berilýän uly ykrarnamanyň aýdyň subutnamasydyr.
Pudagyň tehnologik we sanly taýdan kämilleşdirilmegi, içerki we daşarky eksport bazarlarynda innowasion marketing maglumatlaryndan peýdalanmak dünýäniň iri ykdysady we energetika kompaniýalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy täze onýyllyklarda has-da ýokary derejä göterýär. Häzirki wagtda Türkmenistan dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalary, şol sanda Hytaýyň Milli nebitgaz korporasiýasy (CNPC) we Malaýziýanyň «Petronas» kompaniýasy ýaly iri holdingler bilen strategik hyzmatdaşlygyny barha işjeňleşdirýär, bu bolsa bilelikdäki maýa goýum taslamalarynyň gerimini giňeltmäge amatly binýat bolup hyzmat edýär. Döwrebap şertlerde nebitgaz ulgamy üçin täze nesil ýokary hilli, işbaşarjaň, döwrebap tehnologik prosesleri dolandyrmaga ukyply inžener-tehniki işgärleri we alymlary ýetişdirmek bilim ulgamynyň öňünde duran iň wajyp wezipeleriň biridir. Ýurdumyzyň ugurdaş ýokary okuw mekdepleriniň, şol sanda Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň halkara ülňülere laýyklykda kämilleşdirilmegi, daşary ýurt tejribeleriniň we döwrebap interaktiw-uzak aralykdan okatmak usullarynyň önümçilige ornaşdyrylmagy milli ykdysadyýetimiziň eksport we intellektual kuwwatynyň geljekde hem durnukly ösmegini doly kepillendirýär.
B. Ataýew
«Türkmennebit» döwlet konserniniň Ykdysadyýet we maliýe müdirliginiň Ykdysadyýet bölüminiň baş hünärmeni
