Türkmenistanyň nebitgaz toplumy milli ykdysadyýetiň strategik esasyny emele getirýän we ýurduň uzak möhletleýin ösüşini üpjün edýän esasy pudaklaryň biridir. Baý uglewodorod serişdeleri, döwrebap önümçilik kuwwatlyklary, innowasion tehnologiýalar hem-de halkara hyzmatdaşlyga esaslanýan energetika syýasaty Türkmenistanyň dünýäniň energetika giňişligindäki ornuny yzygiderli pugtalandyrýar. Ýurdumyz energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegine, eksport ugurlarynyň diwersifikasiýalaşdyrylmagyna we tebigy serişdeleriň ýokary goşmaça gymmatly önümlere öwrülmegine aýratyn ähmiýet berýär.

Türkmenistan tebigy gazyň subut edilen gorlary boýunça dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň hataryna girýär we bu ugurda dördünji orny eýeleýär. Şeýle baý serişde binýady ýurduň diňe bir häzirki ösüşiniň däl, eýsem geljek onýyllyklardaky energetika strategiýasynyň hem ygtybarly esasyny döredýär. Tebigy baýlyklaryň netijeli dolandyrylmagy ýurduň ykdysady durnuklylygyny üpjün etmek bilen bir hatarda, sebit we halkara bazarlarynyň uzak möhletleýin isleglerini kanagatlandyrmaga mümkinçilik berýär.

Türkmenistanyň gaz pudagynyň esasy kuwwatly çeşmesi hasaplanýan «Galkynyş» gaz käniniň dünýäniň iň iri gury ýerdäki gaz ýataklarynyň biri hökmünde ykrar edilmegi ýurduň energetika mümkinçilikleriniň giňdigini görkezýär. Bu ýatagyň gorlary diňe bir eksport mümkinçiliklerini artdyrmak bilen çäklenmän, eýsem içerki senagaty ösdürmek, täze gazhimiýa önümçiliklerini döretmek we halkara hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin hem berk esas bolup hyzmat edýär.

Ýurduň uglewodorod mümkinçilikleri diňe gury ýerdäki ýataklar bilen çäklenmeýär. Hazar deňziniň türkmen böleginde we kenarýaka zolaklarynda ýerleşýän baý nebit-gaz gorlary hem Türkmenistanyň energetika pudagynyň möhüm ösüş ugurlarynyň biridir. Bu sebitlerde gözleg, buraw we önümçilik işleri halkara hyzmatdaşlygyň üstünlikli nusgasy hökmünde önümi paýlaşmak baradaky ylalaşyklaryň çäklerinde alnyp barylýar. Şeýle hyzmatdaşlyk daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegine, öňdebaryjy tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna we ýokary derejeli önümçilik tejribesiniň özleşdirilmegine giň ýol açýar.

Türkmenistanyň energetika syýasatynyň möhüm aýratynlyklarynyň biri eksport ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmakdan ybaratdyr. Ýurdumyz tebigy gazy diňe bir bir ugur boýunça däl, eýsem birnäçe halkara bazarlaryna ibermek strategiýasyny yzygiderli durmuşa geçirýär. Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi häzirki wagtda Aziýanyň iň iri energetika taslamalarynyň biri bolup, uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň we sebitara ykdysady arabaglanyşygyň üstünlikli nusgasy hökmünde çykyş edýär. Bu taslama diňe bir gaz üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny üpjün etmän, eýsem halkara energetika hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine hem uly goşant goşýar.

Şol bir wagtda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisi sebitiň ykdysady ösüşine we energetika howpsuzlygyna hyzmat edýän strategik taslama hökmünde aýratyn ähmiýete eýedir. Günorta Aziýanyň çalt ösýän bazarlaryny energiýa serişdeleri bilen üpjün etmäge gönükdirilen bu halkara başlangyç ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmek bilen birlikde, sebitde durnuklylygyň we özara ynamyň pugtalandyrylmagyna hem ýardam edýär.

Soňky ýyllarda Türkmenistanyň energetika strategiýasynda çig mal eksportyndan ýokary goşmaça gymmatly önümleri öndürmäge geçmek esasy ugurlaryň birine öwrüldi. Tebigy gazyň çuňňur gaýtadan işlenilmegine gönükdirilen iri senagat taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi ýurduň ykdysady diwersifikasiýasyna täze itergi berýär. Döwrebap önümçilik kärhanalary halkara hil we ekologik talaplara laýyklykda gurlup, dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmäge mümkinçilik döredýär.

Bu ugurda tebigy gazdan ekologiýa taýdan arassa sintetiki benzin öndürýän dünýäde ilkinji iri senagat kärhanasynyň gurulmagy Türkmenistanyň innowasion energetika pudagyndaky ornuny görkezýän möhüm üstünlikleriň biridir. Şeýle hem Gyýanlydaky polimer toplumy tebigy gazy ýokary tehnologiýaly polietilen we polipropilen önümlerine öwürýär, Garabogazdaky karbamid zawody bolsa mineral dökünleriň önümçiligini ösdürmek arkaly himiýa senagatynyň eksport mümkinçiliklerini giňeldýär.

Türkmenistanyň nebit gaýtadan işleýän pudagynda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy aýratyn orun eýeleýär. Bu iri senagat toplumy häzirki zaman tehnologiýalary arkaly awiasiýa kerosini, ýokary oktanly benzinler, dizel ýangyjy, çalgy ýaglary we beýleki nebithimiýa önümlerini öndürýär. Bu önümler içerki bazaryň islegini doly üpjün etmek bilen bir hatarda, halkara bazarlarynda hem ýokary islegden peýdalanýar.

Ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynda sanly tehnologiýalaryň we awtomatlaşdyrylan dolandyryş ulgamlarynyň giňden ornaşdyrylmagy önümçilik netijeliligini täze derejä çykardy. Guýularyň burawlanyşynda, geologiki maglumatlaryň seljerilmeginde we önümçilik desgalarynyň dolandyrylyşynda häzirki zaman sanly çözgütleriniň ulanylmagy çykdajylary azaltmaga, önümçiligiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga we howpsuzlyk görkezijilerini gowulandyrmaga ýardam berýär.

Türkmenistan energetika pudagynyň durnukly ösüşini halkara ekologik gün tertibi bilen utgaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berýär. Metan zyňyndylaryny azaltmak, tebigy gazyň tygşytly ulanylmagyny üpjün etmek we önümçilik prosesleriniň daşky gurşawa ýetirýän täsirini peseltmek boýunça halkara borçnamalar yzygiderli durmuşa geçirilýär. Şeýle çemeleşme ýurdumyzyň «ýaşyl» ösüş ýörelgelerine ygrarlydygyny we energetika geçiş döwründe jogapkärli hyzmatdaş hökmünde çykyş edýändigini tassyklaýar.

Türkmenistanyň nebitgaz pudagynyň häzirki üstünlikleriniň özeninde milli geologiýa mekdebiniň köpýyllyk tejribesi we ylmy esasdaky gözleg işleri durýar. «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň hünärmenleri tarapyndan amala aşyrylýan geologiki gözlegler täze ýataklaryň açylmagyna, bar bolan känleriň mümkinçilikleriniň giňeldilmegine hem-de uglewodorod gorlarynyň yzygiderli artmagyna mümkinçilik döredýär.

Soňky ýyllarda geçirilen çuň buraw işleri täze geologiki mümkinçilikleriň bardygyny aýdyň görkezdi. Uzynada meýdançasynda 7 müň 150 metrden gowrak çuňlukda burawlanan guýudan senagat ähmiýetli nebit-gaz kondensatynyň alynmagy çuň gatlaklarda iri uglewodorod gorlarynyň ýerleşýändigini tassyklady. Bu netije ýurdumyzyň geljekki gözleg-barlag işleriniň ýokary mümkinçiliklere eýedigini görkezmek bilen birlikde, daşary ýurt maýa goýujylary üçin hem täze hyzmatdaşlyk mümkinçiliklerini açýar.

Türkmenistanyň energetika pudagy häzirki wagtda diňe bir ykdysady ösüşiň hereketlendiriji güýji bolman, eýsem sebitara hyzmatdaşlygyň, energetika howpsuzlygynyň we durnukly ösüşiň möhüm düzüm bölegi hökmünde çykyş edýär. Baý tebigy serişdeleri, innowasion önümçilik desgalary, eksport ugurlarynyň diwersifikasiýasy, halkara hyzmatdaşlyga açyk çemeleşmesi hem-de ekologik jogapkärçiligiň ileri tutulmagy Türkmenistanyň dünýä energetika bazarynda ygtybarly we uzak möhletleýin hyzmatdaş hökmünde ornuny has-da berkidýär. Täze maýa goýum taslamalarynyň, öňdebaryjy tehnologiýalaryň we halkara hyzmatdaşlygynyň giňeldilmegi bilen ýurdumyzyň nebitgaz toplumy geljek ýyllarda hem ýokary ösüş depginini saklap, dünýä energetika ulgamynyň möhüm hereketlendiriji güýçleriniň biri bolmagynda galar.

"Türkmennebit" döwlet konserniniň Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň Baş mehanigi Rozumyrat Jumaýew